sohbet odaları

Mümtaz Turhan Kimdir ?

Doğum tarihi : ?? ?? 1908
Ölüm tarihi : 01 Ocak 1969
Kaç yaşında öldü : 61
Meslek : Psikolog, Akademisyen
Doğum yeri : Horasan, Erzurum
Ölüm yeri : İstanbul

Türkiye’de deneysel psikoloji çalışmalarını başlatmış ve sosyal psikoloji alanında çalışmalar yapmıştır.

Mümtaz Turhan, 1908 yılında Erzurum’un Horasan Köyü’nde doğmuştur. Babası Pasinler’li Şerif Efendi, annesi ise Cebriyye Hanım’dır. 2 erkek kardeşi vardı. O yıllarda Rusya, Erzurum bölgesini işgal edince ailesi ile beraber 1916 yılında Kayseri’ye göç ettiler. İlkokul ve ortaokulu Kayseri Sultânîsi’nde okuduktan sonra ailesiyle birlikte 1923 yılında Bursa’ya göç etti. Daha sonra Bursa Lisesi’nde okumaya başlayan Mümtaz Turhan, 1924 yılında ailesi Horasan’daki köylerine geri dönerken o Ankara’da kalarak lise öğrenimine Ankara Lisesi’nde devam etti ve 1927 yıllında mezun oldu.

Mümtaz Turhan, liseden mezun olduktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümüne kayıt yaptırmış fakat bu sırada Maarif Vekâleti’nin açtığı sınavı kazanarak yüksek öğrenim için devlet bursu ile 1928 yılında Almanya’ya gitti. 1928 & 1935 yılları arasında Almanya’da yaşadı. Avrupa’da kaldığı yıllarda Milliyetçi aydınlardan olan Remzi Oğuz Arık ile tanışmış ve yakın bir dostluk kurmuştur. Berlin, Humboldt Üniversitesi’nde psikoloji öğrenimi gördükten sonra, 1934 yılında doktorasını Frankfurt Üniversitesi’nde deneysel psikoloji alnında yaptı. “Gestalt Psikolojisi”nin mucidi Max Wertheimer’in öğrencisi oldu.

1936 yılında Türkiye’ye dönen Mümtaz Turhan, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi tecrübî psikoloji kürsüsünde asistanlığa başladı. Gestalt teorisinden hareket ederek yüzde belirli bir heyecan ifadesini algılamanın o ifadenin nasıl bir psikolojik ortamda gözlendiğine bağlı olarak değiştiğini ortaya koyan çalışmalar yaptı. Yüz ifadelerinin yorumlanmasına ilişkin deneysel araştırmasıyla 1939 yılında doçent oldu.

1936 & 1942 yıllarında yaz tatillerinde Horasan köyüne giden Turhan, şehre göç edip geri dönmüş olan köy topluluğunun yaşamını inceledi. Köylülerde şehir yaşantısına ait alışkanlıkların ortadan kalktığını gözledi ve duyduğu hayret, onu kültür değişimleri üzerine çalışmaya sevk etti.

Almanca İngilizce ve Fransızca bilen Mümtaz Turhan, 1943 yılında Mevhibe Ögel ile evlendi. Nesrin (d. 1946) ve Fügen (d. 1951) adlarında iki kızı oldu.

Mümtaz Turhan, Türkiye’de deneysel psikoloji çalışmalarını başlatmış ve sosyal psikoloji alanında çalışmalar yapmıştır. Lâle Devri’nden Meşrutiyet döneminin sonuna kadar büyük şehirlerde meydana gelen kültür değişmelerini inceleyen “Kültür Değişmeleri” adlı kitabı en ünlü eseridir.

1944 yılında British Council’in bursuyla İngiltere’ye gitti. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Cambridge Üniversitesi’nde sosyal psikoloji alanında ikinci doktorasını yaptı.

1948 yılında tamamladığı doktorası için deneysel psikoloji profesörü Frederic Bartlett ile birlikte kültür değişmeleriyle ilgili bir araştırma gerçekleştirdi. Tezini yurda döndükten sonra genişletti. Lâle Devri’nden Meşrutiyet Dönemi’nin sonuna kadar büyük şehirlerde meydana gelen kültür değişmelerini inceleyerek yorumladığı bu çalışması ile 1950 yılında profesör unvanı aldı. Çalışması, “Kültür Değişmeleri” adıyla 1951 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi tarafından kitap olarak yayımlandı.

1949 & 1951 yılları arasında Birleşmiş Milletler Sosyal Komisyonu’nda Türkiye temsilcisi olarak çalıştı. 1952’de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tecrübî Psikoloji Kürsüsü başkanı oldu. 1962 yılında aynı üniversitede Tecrübî Psikoloji Enstitüsünü kurdu ve kendisi de bu enstitünün müdürlüğüne getirildi.

1960 yılından sonra sağ & sol çatışmalarının şiddetlendiği yıllarda ülkenin geleceğine ilişkin kaygıları onu belki de hiç yapmak istemeyeceği bir işe, gündelik siyasete ışık tutmaya yöneltmiştir. Bilimsel yaklaşımı ön plana çıkaran bir etki odağı oluşturma gayretiyle Tarık Buğra ile birlikte çıkardığı Yol dergisinde yazılar yazdı.

Eserlerinde eğitim sorunlarını ve Batılılaşmayı yetkinlikle sorgulamış olan Profesör Doktor Mümtaz Turhan, Ülkemizde Tecrübî Psikoloji kürsüsünü kuran büyük bir bilim ve düşünce adamıydı. Yaşadığı dönemde komünizm ve sosyalizm gibi moda akımlara iltifat etmediği için basından fazla ilgi görmemişti Mümtaz Turhan, İstanbul’da 01 Ocak 1969 tarihinde karaciğer kanserinden 61 yaşında ölmüştür. Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Mümtaz Turhan’a göre yarı münevver, ilim ve teknik sahasındaki çalışmaları bu hususta yüksek bir seviyeye erişmeyi tamamıyla onların tekeline bırakmak eğilimindedir. Bunlara göre yüksek kaliteli ilim ve teknik adamı yetiştirmenin “memlekete mutlu bir azınlık” yapmaktan başka bir faydası yoktur. İlim müesseseleri sadece ilim adamı yetiştirmiyor. İlim müesseseleri aynı zamanda her nevi idareciler, iş adamları, müdür ve işletmeciler, müteşebbisler de yetiştiren bir fonksiyona sahiptir. Bütün bu çeşitli vazifelerine rağmen hiç bir zümrenin inhisarı altında olmaması da ilmin diğer mühim bir hususiyetini teşkil eder. İlmin olmadığı yerde malümat kırıntıları, kanaatler, batıl itikatlar, hurafeler ilim sayılmakta, bu yüzden insanlar itham ve hatta mahkûm edilmektedir. Aynı şekilde ilim adamının yerini, sözde ilim adamı, hakiki mütehassısın yerini diplomalı memur alıyor.

Mümtaz Turhan psikoloji, sosyal psikoloji ve antropolojinin metod, yaklaşım ve kavramlarını kullanarak Türk toplumunun tarihi, sosyal ve kültürel yapısını anlamaya ve çözüm yolları bulmaya çalışan ülkemizin en büyük sosyal bilimcilerindendir. O Batı’lılaşma, kalkınma, millet, milli kültür ve demokrasi konularında Türk toplumu için özgün fikirler üretmiştir. Bu çerçevede bilim ve bilim zihniyetini temel ölçü olarak almıştır. Türk toplumunun geçirdiği tarihi safhalar ve büyük dönüşümleri anlamak ve çözmek için yegâne yol göstericinin bilim olduğu inancındadır.

Mümtaz Turhan sadece bir psikolog veya sosyal psikolog olmaktan öte gerçek anlamda bir entelektüel ve Türk milliyetçisidir. Onun bilim ve teknolojiye dayanarak toplum kurumlarını yenileştirmeye çalışması ve aydın halk bütünlüğünü sağlayarak milli kültürün kurulmasına çalışması bakımından Ziya Gökalp çizgisinin devamı olduğu ifade edilmektedir. Bunun yanında kültür değişmesini sahada yaptığı çalışmalarla sürdürmesi bakımından da “Meslek-i İçtimaî” akımına dahil eden fikir adamları da bulunmaktadır.

Türkiye’de sosyoloji kelimesinin ilk çağrıştırdığı isim nasıl ki Ziya Gökalp ise, sosyal bilim denildiğinde ilk akla gelen isim de Profesör Doktor Mümtaz Turhan’dır.

Mümtaz Turhan, cumhuriyetin ilk yıllarında Avrupa’ya tahsil için gönderilen seçkin talebelerden birisidir. Farklı tarihlerde hem tecrübî psikolojide hem de sosyal psikolojide doktora yapan ve görev yaptığı İstanbul Üniversitesi Tecrübî Psikoloji Kürsüsü’nde pek çok talebe ve ilim adamı yetiştiren Profesör Doktor Mümtaz Turhan, “ilim ve “ilim zihniyeti”, “garplılaşma” gibi kavramları vuzuha (açıklığa) kavuşturmasının ötesinde ilme dayalı bir kalkınmanın nasıl gerçekleşe bileceğini modelleyen, Türkiye’nin kendisinden çok şey öğrendiği bir ilim adamıdır.

Kitapları :

1940 – Kretschmer Tiplerinin Münevver Bir Türk Grubu Arasındaki Dağılışına Ait Bir Tetkik
1941 – Yüz İfadelerinin Tefsiri Hakkında Tecrübî Bir Tetkik
1951 – Kültür Değişmeleri
1954 – Maarifimizin Ana Davaları ve Bazı Hal Çareleri
1957 – Köyde Yapılacak Araştırmalarda Kullanılacak Metotlar Hakkında
1958 – Garplılaşmanın Neresindeyiz
1958 – Teknik Değişmelerin Sosyal Tesirleri
1964 – Toprak Reformu ve Köy Kalkınması
1965 – Atatürk İlkeleri ve Kalkınma
1967 – Üniversite Problemi

Çevirileri :

1942 – Beden Yapısı ve Karakter (Ernst Kretschmer’den)
1944 – Ergenlik ve Delikanlılık Çağı (V. Peters’den)
1969 – Cemiyet İçinde Fert I & II (D. Krech & R. S. Crutchfield & E. L. Ballachey’den, Bu eserin ikinci cildi Mümtaz Turhan’ın ölümü dolayısıyla eksik kalmıştır. Kitabın 48 & 54 ve 357 & 411 sahifeleri asistanı Erol Güngör tarafından tercüme edilmiştir.)

Yabancı Dillerdeki Kitapları :

1954 – The Factors in Group Relation Special Reference To Turkey, In Congress Report For Human Relations
1956 – Die Bedeutung Einiger Faktoren Türden Kurtvandel. In Kolner Zeitscrift Für Sozilojie Und Sozilpschlogie Heft 2
1966 – Further Conciderations Concerning Theories and Experiments on the Recoghition of Facial Expressions (İstanbul Studies in Experimental Psychology 4)

Bir yanıt bırakın, or Geri İzleme kendi sitenizden.

Yorumuzu Yazın

Giriş yapmanız gereklidir giriş yap Yorum yazmak için.

Genel Genel The title of your home page Your Content Here